Normandië bouwt aan een circulaire toekomst
15 November 2026
Als verkozenen in de provincieraad van Vlaams-Brabant was het bijzonder interessant om vast te stellen hoe herkenbaar sommige politieke verhoudingen zijn. Ook in Normandië bestuurt een centrumrechtse meerderheid, terwijl ecologisten, socialisten en uiterst rechts de oppositie vormen. De herkenbaarheid zorgde voor een boeiende uitwisseling van ideeën en ervaringen.
Onze fractie trok naar Caen in Normandië om te ontdekken wat de politiek daar doet om circulariteit in de bouw te stimuleren. We werden ontvangen door Mathilde Yver en Emmanuelle Onno van het regiobestuur. De voormalige abdij van Mathilde van Vlaanderen vormt vandaag het politieke hart van de regio. Het decor ademt bijna duizend jaar geschiedenis, maar de gesprekken gingen vooral over een vraag die actueler is dan ooit: hoe maken we onze economie minder afhankelijk van grondstoffen en bouwen we aan een duurzame toekomst?
Als verkozenen in de provincieraad van Vlaams-Brabant was het bijzonder interessant om vast te stellen hoe herkenbaar sommige politieke verhoudingen zijn. Ook in Normandië bestuurt een centrumrechtse meerderheid, terwijl ecologisten, socialisten en uiterst rechts de oppositie vormen. De vergelijking heeft uiteraard haar grenzen. Een Franse regio beschikt over veel ruimere bevoegdheden dan een Belgische provincie en bevindt zich institutioneel eerder op het niveau van Vlaanderen. Toch zorgde die herkenbaarheid voor een boeiende uitwisseling van ideeën en ervaringen.

Sterk bestuurlijk kader
Wat ons tijdens de gesprekken meteen opviel, was hoe sterk de circulaire economie in Normandië wordt benaderd als een gezamenlijke uitdaging. Niet als een afzonderlijk milieudossier, maar als een manier van denken die economie, innovatie, onderzoek, ruimtelijke ordening en milieu met elkaar verbindt.
Om die omslag te begeleiden werd in 2016 het Comité Régional Économie Circulaire (CREC) opgericht, een samenwerking tussen de regio, de Franse staat en het nationale milieuagentschap Agence de la Transition Écologique (ADEME). Voor de uitvoering op het terrein steunt het comité op Normandie Économie Circulaire (NESSI), een netwerk dat organisaties, bedrijven en kennisinstellingen samenbrengt rond uiteenlopende circulaire thema’s.
Bijzonder interessant vonden we de nadruk op data en analyse. Beleidskeuzes worden er niet alleen ingegeven door ambitie, maar ook door een grondige kennis van de werkelijkheid. Zo volgt het Observatoire Régional des Déchets et de l’Économie Circulaire (OKDE) de afvalstromen in de regio op en ondersteunt het lokale besturen bij strategische studies.
De cijfers tonen dat de uitdaging aanzienlijk is. Normandië blijft sterk afhankelijk van ingevoerde grondstoffen, fossiele brandstoffen en kritieke metalen. Circulaire economie wordt daardoor niet alleen een ecologisch, maar ook een economisch verhaal. Minder afhankelijk worden van schaarse grondstoffen betekent immers ook sterker en veerkrachtiger worden als regio.
Tijdens de gesprekken kwam ook het Franse systeem van uitgebreide producentenverantwoordelijkheid aan bod, de Responsabilité Élargie du Producteur (REP). Hoewel dit systeem producenten meer verantwoordelijkheid geeft voor de afvalfase van hun producten, hoorden we ook kritische geluiden. Te vaak gaat de aandacht nog naar grootschalige recyclage, terwijl hergebruik minder ondersteuning krijgt. Bovendien dreigen lokale initiatieven soms verdrongen te worden door grote nationale spelers.
Het hart van de praktijk: een sterk netwerk van associaties en platformen
Maar hoe vertaalt zich dat alles in de praktijk?
Het antwoord kregen we tijdens ons bezoek aan Plateau Circulaire, waar Frédéric Adam ons meenam naar enkele concrete projecten in Caen. Eerst bezochten we de werkruimte van een architectencollectief. Op het eerste gezicht leek het een eigentijds kantoor zoals er wel meer bestaan. Pas wanneer Frédéric uitleg gaf, ontdekten we hoeveel elementen afkomstig waren uit andere gebouwen en een tweede leven hadden gekregen.
Daarna reden we naar de materialenbank van Plateau Circulaire. Tussen de rekken vol deuren, parketvloeren, radiatoren, wastafels en andere bouwonderdelen werd de circulaire economie plots heel tastbaar. Achter elk voorwerp schuilt een verhaal. Wat in een klassiek sloopproces afval wordt, blijkt hier een waardevolle grondstof voor een nieuw project.

Bijzonder inspirerend vonden we het verhaal van de deuren die afkomstig zijn uit voormalige sociale woningen. Die krijgen binnenkort een nieuwe bestemming in een gebouw van een ingenieurshogeschool in Caen. Financieel vertegenwoordigen de hergebruikte materialen ongeveer 100.000 euro op een totaal bouwbudget van 27 miljoen euro, goed voor ongeveer 0,37 procent. Dat lijkt op het eerste gezicht weinig. Tegelijk toont het aan dat hergebruik steeds vaker zijn plaats vindt binnen reguliere bouwprojecten en niet langer beperkt blijft tot experimentele initiatieven.
Dat is belangrijk, want de uitdaging blijft groot. De bouwsector is verantwoordelijk voor ongeveer 17 procent van de totale Franse afvalberg, terwijl vandaag slechts ongeveer 1 procent van de bouwmaterialen daadwerkelijk wordt hergebruikt. Strenge aansprakelijkheidsregels en verplichte verzekeringen maken bouwheren, architecten en aannemers vaak terughoudend om gebruikte materialen toe te passen.
Net daarom zet Normandië sterk in op samenwerking. Binnen het Collectif Bâtiment Durable Normandie werken organisaties zoals de Association Régionale de promotion de l’écoconstructruction (ARPE), Club du Réemploi Normandie en Grand Chantier samen aan opleiding, kennisdeling en de uitbouw van nieuwe ketens voor hergebruik. Ook overheidsopdrachten worden bewust ingezet als hefboom om duurzame en circulaire materialen meer kansen te geven.

Wat ons vooral bijbleef, was de samenhang tussen al deze initiatieven. Van studies en databanken tot materialenbanken en concrete bouwprojecten: overal zagen we dezelfde overtuiging terugkomen. De circulaire economie ontstaat niet vanzelf. Ze vraagt samenwerking, volgehouden engagement en een lange adem.
In Normandië groeit stap voor stap een ecosysteem waarin materialen langer in omloop blijven en grondstoffen meer waardering krijgen. Het zijn misschien nog geen spectaculaire cijfers, maar wel veelbelovende signalen. En precies daarom was dit bezoek zo inspirerend.
Bron: Tie-Roefs-blogt_Normandie-bouwt